De overheid stelt de landelijke onderwijsdoelen vast, SLO ontwikkelt die in opdracht van het ministerie van OCW en scholen vertalen ze naar hun eigen onderwijs. Als docent maak je binnen die kaders en de afspraken van je school inhoudelijke en didactische keuzes. Het curriculum in het voortgezet onderwijs is dus geen volledig voorgeschreven lesplan, maar ook geen individuele vrije keuze.
Het artikel van Nationale Onderwijsgids van 28 oktober 2026 zet deze taakverdeling opnieuw op de agenda. Door de curriculumvernieuwing wordt vooral één vraag praktisch belangrijk: wat ligt landelijk vast, en waar heeft je team zelf iets te kiezen?
Wat ligt landelijk vast in het curriculum?
De landelijke basis bestaat uit kerndoelen voor de onderbouw en examenprogramma’s voor de bovenbouw. Die documenten beschrijven de onderwijsinhoud, maar zijn geen draaiboek voor iedere les.
Wat bepalen kerndoelen in de onderbouw?
Kerndoelen beschrijven waarmee leerlingen in aanraking moeten komen, welke ervaringen en inspanningen worden verwacht en wat zij moeten beheersen. Niet ieder kerndoel is dus een afzonderlijk toetsbaar eindresultaat.
Volgens de uitleg van SLO over kerndoelen schrijven ze geen leerstof per schooljaar, didactiek of onderwijstijd voor. Je school moet de doelen vertalen naar een samenhangend aanbod: wat behandelen we wanneer, hoe bouwen we kennis op en hoe zien we wat leerlingen leren?
Wat bepalen examenprogramma’s in de bovenbouw?
Examenprogramma’s beschrijven per vak en schoolsoort de inhoudelijke eisen voor het examen. Daardoor zijn de keuzes in de bovenbouw sterker gebonden aan wat leerlingen voor hun afsluiting moeten kennen en kunnen.
Ook daar blijft ruimte voor een eigen lesopbouw, passende voorbeelden en samenhang tussen vakken. Die ruimte betekent niet dat je verplichte exameninhoud kunt weglaten. Controleer bij wijzigingen daarom steeds welk programma voor de betreffende leerlinggroep geldt.
Wat doet SLO, en wie neemt het besluit?
SLO ontwikkelt en actualiseert kerndoelen en examenprogramma’s in opdracht van OCW. Het expertisecentrum bepaalt dus niet zelfstandig wat wettelijk verplicht wordt: de formele vaststelling loopt via de overheid en de daarvoor geldende regelgeving.
De ontwikkeling gebeurt bovendien niet alleen achter een bureau. SLO beschrijft dat leraren, vakexperts en curriculumexperts samenwerken in teams en vakvernieuwingscommissies. Advieskringen met onder meer vakverenigingen, wetenschappers en lerarenopleidingen geven feedback. Ook leerlingen leveren input, onder andere via leerlingpanels met het LAKS.
Het onderscheid is belangrijk: een gepubliceerd concept is nog niet hetzelfde als een geldende wettelijke verplichting. Ook een inhoudelijk afgerond programma kan een latere invoeringsdatum hebben.
Welke invloed hebben scholen en docenten zelf?
Scholen en docenten maken de vertaling van landelijke doelen naar lessen. Daarbij gaat het om meer dan de keuze tussen twee schoolboeken. Je team bepaalt bijvoorbeeld welke onderwerpen je verbindt, welke opdrachten passen bij je leerlingen en hoe je oefening, feedback en toetsing op elkaar afstemt.
Een methode helpt daarbij, maar is niet de wettelijke opdracht zelf. De inhoudsopgave van het boek vertelt dus niet automatisch wat verplicht is of hoeveel tijd ieder onderdeel verdient.
Een voorbeeld: bij Nederlands moeten leerlingen leren schrijven met verschillende communicatieve doelen. SLO noemt dat scholen zelf kunnen kiezen of zij een informatieve brief of een informatief verslag laten schrijven. Het doel geeft richting; de concrete uitwerking vraagt een professionele keuze.
Die keuze maak je niet los van collega’s. Wanneer iedere docent afzonderlijk beslist wat vervalt of verschuift, kunnen tussen leerjaren gaten of onnodige herhalingen ontstaan. Spreek daarom binnen de sectie af wie welke doelen behandelt en hoe de opbouw aansluit op de bovenbouw.
Is 30 procent van het curriculum vrij in te vullen?
SLO noemt bij de nieuwe kerndoelen een verdeling van ongeveer 70 procent van de onderwijstijd voor de gemeenschappelijke basis en circa 30 procent voor eigen accenten. Denk aan schoolprofielen of lokale thema’s.
Dat is iets anders dan zeggen dat precies 70 procent van alle lesstof in het hele voortgezet onderwijs vastligt. De toelichting gaat over de ruimte rond de nieuwe kerndoelen en is geen universele rekensom voor ieder bovenbouwvak.
Bovendien zit professionele ruimte niet alleen in die circa 30 procent. Ook bij het werken aan landelijke doelen maak je keuzes in voorbeelden, werkvormen, verdieping en begeleiding. Vrijheid zit dus zowel in aanvullende inhoud als in de manier waarop je verplichte inhoud onderwijst.
Wanneer gaan de nieuwe kerndoelen en examenprogramma’s in?
Er is geen gezamenlijke startdatum voor het hele vernieuwde curriculum. Volgens het SLO-overzicht, bijgewerkt op 22 oktober 2026, verloopt de invoering in fasen:
- Sinds augustus 2026 staan de eerste nieuwe kerndoelen, voor Nederlands en rekenen en wiskunde, formeel in de wet.
- In 2027 en 2029 volgt de invoering van andere kerndoelen in fasen.
- In schooljaar 2027–2028 worden de eerste nieuwe examenprogramma’s voor wiskunde in het vmbo ingevoerd.
- In schooljaar 2029–2030 volgt een groot aantal examenprogramma’s, met instroom vanaf leerjaar 3 in het vmbo en leerjaar 4 in havo en vwo. Latere groepen programma’s volgen in 2030–2031 en 2031–2032.
Voor de kerndoelen geldt overgangsrecht. De planning van de kerndoelen vermeldt dat scholen tijdens die overgang per leergebied kunnen kiezen om over te gaan. In augustus 2031 moeten alle scholen onderwijs geven op basis van de nieuwe kerndoelen.
Gebruik 2031 dus niet als algemene invoeringsdatum voor álle veranderingen. Maak voor je eigen leergebied onderscheid tussen publicatie, wettelijke inwerkingtreding, overgangsperiode en de leerlinggroep waarvoor een examenprogramma geldt.
Hoe bespreek je dit praktisch in je sectie?
Begin niet met het vervangen van alle lessen. Leg voor één onderwerp de relevante doelen, het huidige lesmateriaal en de toetsing naast elkaar. Bespreek vervolgens vier vragen:
- Wat is de opdracht? Noteer het doel en controleer de status en versie van de bron.
- Wat doen we al? Zoek concrete lessen en opdrachten waarin leerlingen eraan werken.
- Waar zit een gat of dubbeling? Kijk ook naar de aansluiting met andere leerjaren en vakken.
- Wat veranderen we als eerste? Kies één aanpassing en spreek af wanneer je het leerlingwerk samen bekijkt.
Zo wordt curriculumontwikkeling geen extra stapel papier, maar een gesprek over je dagelijkse onderwijs. Niet: ‘moeten we het boek uit krijgen?’ Wel: ‘krijgen leerlingen een doordacht aanbod waarmee ze de doelen kunnen bereiken?’
De overheid bepaalt de gezamenlijke basis. Je school en je team maken daar onderwijs van. Juist in die vertaling is de expertise van docenten onmisbaar.