Nieuwe examenprogramma’s in het vo vragen van vaksecties nog geen complete verbouwing. Bereid je wel voor: kies één inhoudelijk verschil, leg bestaand leerlingwerk ernaast en ontwerp één les of opdracht waarin zichtbaar wordt wat leerlingen straks anders moeten kennen of kunnen.
Wat verandert er precies – en wat is nog niet definitief?
De actualisatie van examenprogramma’s is een landelijke curriculumherziening. SLO ontwikkelt en beproeft programma’s en syllabi per vak en schoolsoort. Daarna volgen besluitvorming, verdere uitwerking en invoering. Dat onderscheid is belangrijk: een concept geeft richting, maar is niet automatisch een voorschrift voor het PTA van volgend schooljaar.
Voor vaksecties is de hoofdvraag daarom niet: moeten we alles nu vervangen? De betere vraag is: welke verandering is al concreet genoeg om samen te onderzoeken?
Volgens de planning die SLO in september 2025 publiceerde, leverde SLO toen de eerste nieuwe examenprogramma’s voor wiskunde in het vmbo op. De VO-raad meldt dat SLO in september 2026 een nieuwe fase start met het beproeven van conceptexamenprogramma’s en -syllabi. Die momenten laten zien dat actualisatie gefaseerd verloopt: ontwikkeling, beproeving, besluitvorming en invoering lopen niet in één keer samen.
Bekijk voor de actuele stand altijd de officiële informatie van SLO over de actualisatie van kerndoelen en examenprogramma’s en de berichten van de VO-raad. Planning en status kunnen per vak, leerweg en schoolsoort verschillen.
Kort antwoord: bereid je voor op nieuwe examenprogramma’s, maar loop niet vooruit op besluiten. Vertaal alleen wat voldoende concreet is naar een kleine, gezamenlijke verkenning in de sectie.
Wanneer worden nieuwe examenprogramma’s in het voortgezet onderwijs ingevoerd?
Er is geen enkel invoermoment voor alle vakken in het voortgezet onderwijs. De programma’s worden per vak en schoolsoort ontwikkeld, beproefd en vastgesteld. Pas na formele besluitvorming is duidelijk wat er precies verandert en vanaf welk examenjaar dat geldt.
Dat heeft twee gevolgen voor de schoolpraktijk:
- gebruik de vakgerichte informatie van SLO als bron voor de inhoudelijke stand van zaken;
- maak pas definitieve keuzes over PTA, toetsprogramma, leermiddelen en scholing als de eisen en invoerdata daarvoor vaststaan.
Een sectie kan intussen uitstekend voorbereiden zonder te doen alsof alles al vastligt. Dat voorkomt twee bekende problemen: wachten tot de werkdruk piekt, of geld en tijd steken in materiaal dat straks niet goed aansluit.
Leg drie leerlingproducten naast de nieuwe richting
Bestaand leerlingwerk is de beste nulmeting. Kies drie producten die passen bij hetzelfde onderwerp: bijvoorbeeld drie toetsen, drie uitwerkingen van een opdracht of drie presentaties. Anonimiseer ze waar nodig en bekijk ze met de sectie.
Gebruik daarbij drie vragen:
- Wat laten leerlingen al goed zien? Noteer aantoonbare kennis, vaardigheden en manieren van redeneren.
- Wat blijft nu onzichtbaar? Kijk naar wat leerlingen misschien wel denken of weten, maar niet hoeven te laten zien in de huidige opdracht.
- Wat zou straks anders zichtbaar moeten zijn? Verbind die vraag aan één concrete verandering in de nieuwe richting.
Deze aanpak voorkomt dat je alleen naar de methode kijkt. Een methode kan een hoofdstuk aanbieden, maar leerlingwerk laat zien of de gekozen opdracht werkelijk oplevert wat je wilt beoordelen.
Ontwerp één opdracht waarin de verschuiving zichtbaar wordt
Vertaal de analyse nu naar één les of korte opdracht. Verander niet alles tegelijk. Houd de inhoud bij voorkeur herkenbaar en verander één element dat leerlingen helpt de beoogde kennis of vaardigheid te tonen.
Voorbeelden:
- Voeg aan een reken- of natuurkundeopgave de vraag toe: “Welke aanpak kies je en waarom past die hier?”
- Laat leerlingen bij geschiedenis of maatschappijleer twee bronnen vergelijken en één verschil onderbouwen met een citaat.
- Laat leerlingen bij een taalopdracht eerst een korte analyse maken voordat zij hun eindtekst schrijven.
- Vraag bij een praktijkopdracht niet alleen om het product, maar ook om een beknopte toelichting op keuzes, veiligheidsafwegingen of kwaliteitscontrole.
Maak vooraf duidelijk waarop je let. Een korte succescriteria-lijst is vaak genoeg: juiste vakbegrippen, een onderbouwde keuze en passend bewijs. Verzamel na afloop enkele leerlingproducten en bespreek die in de sectie. Niet om direct een cijfernorm vast te leggen, maar om te zien wat de opdracht zichtbaar maakt.
Hoe bereid je een PTA voor zonder te vroeg alles te veranderen?
Gebruik de één-onderwerp-proef als onderlegger voor je PTA-gesprek. Een PTA is geen verzameling losse toetsen; het maakt zichtbaar hoe leerlingen onderdelen van het programma afsluiten. Juist daarom is het verstandig om eerst te weten welke verandering in kennis, vaardigheden of bewijsvoering er werkelijk aankomt.
Houd voorlopig een eenvoudige sectienotitie bij met vier kolommen:
| Onderwerp | Wat doen en beoordelen we nu? | Welke mogelijke verschuiving zien we? | Wat willen we nog uitproberen? |
|---|---|---|---|
| Bijvoorbeeld: argumenteren met bronnen | Leerlingen beantwoorden bronvragen schriftelijk | Onderbouwing en brongebruik explicieter zichtbaar maken | Korte vergelijkingsopdracht met succescriteria |
Deze notitie is geen nieuw PTA. Het is een werkdocument dat voorkomt dat inzichten uit losse gesprekken verdwijnen. Zodra eisen, syllabus en invoerdatum definitief zijn, heeft de sectie al zicht op de plekken waar PTA en toetsing aandacht vragen.
Wat je nog niet hoeft te doen
Voorbereiden is iets anders dan vooruitlopen. In deze fase hoeft een sectie meestal nog niet:
- het volledige PTA te herschrijven;
- alle lesmethodes te vervangen of in te kopen;
- elke docent tegelijk te scholen;
- al het bestaande lesmateriaal af te keuren;
- definitieve toetsnormen te maken op basis van een concept;
- één persoon verantwoordelijk te maken voor de hele curriculumherziening.
Dat betekent niet dat je afwacht. Spreek wel af wie de officiële vakinformatie volgt, wanneer de sectie de stand van zaken bespreekt en welk klein onderwerp jullie dit schooljaar onderzoeken. Twintig minuten gericht kijken naar leerlingwerk is waardevoller dan een lange lijst met aannames.
Veelgestelde vragen over nieuwe examenprogramma’s in het vo
Wat is een goede eerste stap voor een vaksectie bij nieuwe examenprogramma’s?
Begin niet met een nieuw PTA of een volledige methodevergelijking. Kies één examenonderwerp, leg er huidig leerlingwerk naast en bepaal welke kennis, vaardigheid of context straks anders zichtbaar moet worden. Ontwerp daarna één les of opdracht om dat te verkennen.
Moet een school nu al al het lesmateriaal vervangen?
Nee. De actualisatie vraagt om voorbereiding, maar niet om vooruitlopen op besluiten. Werk met de actuele planning van SLO en vertaal alleen wat voldoende concreet is naar een kleine verkenning in de sectie. Vervang materialen pas op basis van definitieve eisen en een doordachte keuze.
Wat betekent de actualisatie van examenprogramma’s voor Cito en de centrale examens?
De inhoud van centrale examens en de rol van organisaties zoals Cito hangen samen met de uiteindelijk vastgestelde programma’s en syllabi. Voor scholen is het daarom verstandig om officiële communicatie over het eigen vak te volgen en niet te anticiperen op vermeende examenvormen.
Hoe vaak moet een sectie de stand van zaken bespreken?
Plan een vast, kort moment per periode of trimester. Bespreek dan nieuwe officiële informatie, de opbrengst van een kleine proef en de vraag of een volgend onderwerp zinvol is. Zo blijft de actualisatie onderdeel van regulier sectiewerk in plaats van een spoedklus aan het einde.
De kern: bereid je gericht voor, maar verbouw niet te vroeg
Nieuwe examenprogramma’s vo vragen om aandacht, niet om paniek. De meest bruikbare voorbereiding begint klein: kies één inhoudelijk verschil, bekijk drie leerlingproducten en ontwerp één opdracht die dat verschil zichtbaar maakt.
Daarmee bouw je als vaksectie kennis op over jullie eigen onderwijs. Als de formele besluiten en invoerdata volgen, hoef je niet vanaf nul te beginnen. Je weet dan al welke keuzes in lessen, toetsing en PTA werkelijk om aandacht vragen.
